07 | AGROBOSBOUW

Kans voor klimaat, natuur en boer

AGROBOSBOUW

door René van Druenen
Platform Agrobosbouw

De belangstelling voor agrobosbouw als duurzame vorm van landbouw neemt wereldwijd toe.'Agroforestry wordt de nieuwe standaard voor duurzame landbouw', was afgelopen april de conclusie van een dialoogbijeenkomst van Wageningen University & Research over vernieuwing van landbouw, landschap en stedelijk gebied.
Ook voor gemeentes heeft het concept potentie. Het inrichten van klimaatbuffers van agrobos is een kansrijke manier om klimaatdoelen te halen – met daarbij
extra baten.

Bos is belangrijk voor het halen van klimaatdoelen. Als we de opwarming van de aarde willen beperken tot 1,5 graad Celsius, zoals het laatste IPCC-rapport over het Klimaatakkoord van Parijs bepleit, zullen de collectieve ambities flink omhoog moeten schroeven. En daarbij moeten we vooral inzetten op bos, zo bepleitten 40 wetenschappers in het manifest ‘Vijf redenen waarom het klimaat van de aarde afhankelijk is van bossen’ dat een paar dagen voor het Klimaatrapport uitkwam.

Want, zo stellen zij, alleen bos is in staat om in een omvang van enige betekenis CO2 vast te leggen. Het is een conclusie die breed wordt gedragen. Bijvoorbeeld door de sectortafel Landbouw en Landgebruik; in het Nederlandse Klimaatakkoord wordt namelijk al uitgegaan van de aanplant van tienduizenden hectares nieuw bos, met bijvoorbeeld ook 20.000 hectare voor herstel van landschapselementen én ruim 30.000 hectare aan agrobosbouw.

Agrobosbouw

Agrobosbouw is een agro-ecologisch systeem waarbij meerjarige bomen en struiken worden aangeplant, vaak in combinatie met andere vormen van agrarisch gebruik op hetzelfde perceel.


De FAO hanteert de volgende definitie: “Agrobosbouw is de overkoepelende term voor landgebruikssystemen en -technologieën waarbij houtige meerjarige planten weloverwogen worden toegepast op dezelfde percelen als eenjarige gewassen en/of dieren, in een bepaalde ruimtelijke indeling of in een bepaalde opeenvolging in de tijd. In een agro-ecologisch systeem als agrobosbouw vinden zowel ecologische als economische interacties plaats tussen de verschillende onderdelen.”

Agrobuffers

Alle functies van agrobossen zijn met elkaar verweven en grijpen in elkaar. De baten zijn niet los van elkaar te zien, maar agrobos kan wel met verschillende doelen worden aangelegd. De USDA, het Amerikaanse ministerie van landbouw, onderscheidt verschillende vormen van agrobosbouw. De eerste twee, agrobosakkers en agrobosweides, combineren agrobos met andere agrarische functies, eenjarige gewassen (vaak in strokenteelt), of dieren.

Daarnaast noemt de USDA ook agrobuffers, agrobosbouw waarbij de bufferfunctie voor wind of water meer centraal staat. Agrobos wordt bijvoorbeeld aangelegd als windsingel die de omgeving beschermt tegen wind en stof, of als beekbegeleidende beplanting die uitspoeling van nutriënten vermindert en waterafstroom bij stortbuien vertraagt. Daarbij leveren agrobuffers ook hout en voedsel op: ze kunnen minimaal voorzien in eigen aanleg- en onderhoudskosten.

Slimme toepassing: de klimaatgraft

En zo zijn er meer toepassingen te bedenken. Zo werd onlangs de klimaatgraft van het Platform Agrobosbouw genomineerd voor de juryprijs van het bestuurssymposium ‘Hitte zonder stress’ van het Waterschap Limburg. Het is een variant op de aloude graft, een heg die dwars op helling werd aangeplant om erosie tegen te gaan. De moderne klimaatgraft kan bij extreme regenval voor langere tijd veel water vasthouden. Bij de aanleg wordt een ondiepe geul gegraven, exact op een hoogtecontourlijn (bijvoorbeeld aan de randen van een plateau), waarbij de uitgegraven grond aan de kant van het dal wordt gedeponeerd.

De graft zelf én een strook erboven en eronder worden op agro-ecologische wijze beplant met bomen, struiken, grassen, et cetera. Aanleg en onderhoud zijn kostenneutraal, omdat de graft ook hout, noten en vruchten oplevert. Daarbij hoeft er voor de aanleg geen landbouwgrond te worden ‘opgeofferd’ – iets wat vaak op veel weerstand stuit; agrobosbouw is een vorm van (duurzame landbouw) die kan passen in de kaders van de vergroening, en dan in aanmerking komt voor Europese landbouwsubsidies. Het is een mooi voorbeeld van een slimme toepassing van de principes van agrobosbouw, toegespitst op een specifiek landschap en specifieke doelen.

Pilotprojecten gevraagd

Dit soort agro(klimaat)buffers hebben potentie, als effectieve manier om een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting te realiseren. Agrobuffers passen goed zowel in bebouwd als onbebouwd gebied (en vooral ook in de overgangen daartussen). Het concept leent zich dan ook bij uitstek om nader uit te werken en te onderzoeken in pilotprojecten. Daar zijn ook middelen voor. Het rijk, VNG, de Unie van Waterschappen en het IPO hebben onlangs het Bestuursakkoord Klimaatadaptatie ondertekend, waarin ze, in hun eigen woorden, nogmaals het belang en de noodzaak onderstrepen van de afspraken en activiteiten uit het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie, waar ze gezamenlijk via het Deltaprogramma uitvoering aan zullen geven.

Concreet betekent dit bijvoorbeeld dat er 20 miljoen euro extra beschikbaar is voor kennisontwikkeling en -deling, pilots en de ondersteuning van alle decentrale overheden in 2019-2020. Gemeenten, waterschappen en provincies krijgen vanuit deze middelen procesondersteuning. Pilots worden al in 2019 ondersteund als ze ook in dat jaar al kunnen starten en een leereffect hebben voor anderen.


Wilt u meer weten over wat agrobosbouw (en agroklimaatbuffers) zouden kunnen kunnen betekenen voor uw gemeente? Wilt u een pilotproject opstarten om kennis op te doen en mogelijkheden te onderzoeken? Neem dan contact op met Platform Agrobosbouw.
www.agrobosbouw.nl