Intro

Meer snelle en slimme meters maken

Gerenoveerde woningen die materiaalzuinig en energieneutraal zijn en waar het heerlijk wonen is. Om dat te bereiken is het belangrijk dat alle betrokkenen samen aan de slag gaan: bedrijfsleven, onderwijs, woningbouwcorporaties, overheid en inwoners.


Natuur en Milieufederatie Flevoland daagde een jaar lang allerlei partijen uit om meer vaart te zetten achter het energiezuinig renoveren van woningen. In gesprek met Vera Dam, directeur van de Natuur en Milieufederatie Flevoland, over de kansen en mogelijkheden van een duurzame bouwsector.

Scroll naar beneden om het volledige artikel te lezen of

blader naar volgende pagina >>

In gesprek met Vera Dam
directeur Natuur- en Milieufederatie Flevoland


Waarom wil de Natuur en Milieufederatie Flevoland het maximaal duurzaam renoveren van bestaande woningen stimuleren?

“De overgang naar volledige energieneutrale en duurzaam gerenoveerde woningen gaat te traag. In de woningbouw kunnen meer meters gemaakt worden. Snelle en slimme meters. In het klimaatakkoord van Parijs hebben we afgesproken dat we de CO2-uitstoot fors gaan verminderen om de opwarming van de aarde te beperken. Met de huidige snelheid gaan we dat niet halen. Terwijl de opgaves enorm zijn, zeker ook in de bouwsector. Elke dag dat we er niet aan gewerkt hebben, is een dag verloren. Bij veel mensen en partijen is de wil er wel om de bouwsector te verduurzamen. Het is alleen de kunst om hierin met elkaar de weg te vinden. Daarom willen we bedrijven, woningbouwcorporaties, overheden en onderwijs kennis laten delen. En tegelijk willen we het onderwijs uitdagen om met nieuwe ideeën te komen en studenten kennis te laten maken met de praktijk. Alleen met elkaar krijgen we het voor elkaar.”

Hoe komt het dat de transitie zo langzaam gaat?

“Dat heeft te maken met vraag en aanbod. Het bedrijfsleven en het onderwijs bepalen het aanbod. Het bedrijfsleven moest al met de energietransitie aan de slag. Daar komen regels voor energiezuinig en materiaalzuinig bovenop. Dat vraagt om veel nieuwe technieken en innovaties. Je ziet dat het bedrijfsleven daar simpelweg geen tijd voor heeft. In de crisisjaren moesten ze overleven om hun hoofd boven water te houden, nu is het overleven om al het werk uit te kunnen voeren. Daarom is het zo belangrijk om het onderwijs nadrukkelijk te betrekken. Daar zijn de handjes die het straks gaan uitvoeren: van timmerman tot architect. Het is cruciaal dat deze generatie kennis over duurzaam bouwen meebrengt. Je merkt dat het onderwijs een enorme informatiebehoefte heeft op dit terrein. Daarin willen we voorzien. En tegelijk is het belangrijk dat de praktijk aansluit bij het onderwijsaanbod.”

"Pilots en proeftuinen maken duurzame woonconcepten voor iedereen concreter"

Hoe groot is de vraag naar duurzaam verbouwen? Zitten bewoners erop te wachten?

“Bewoners vinden duurzaam wonen en verbouwen over het algemeen best logisch. Zolang de prijs concurrerend en de kwaliteit vergelijkbaar zijn, is er geen weerstand. Huiseigenaren moeten alleen wel op de hoogte zijn van nut en noodzaak van duurzaam verbouwen, zodat ze er bij renovatieplannen naar kunnen vragen. Vervolgens dienen ze het goede aanbod te krijgen. Op al deze fronten gaat het mis. Dat begint bij kennis: het is voor veel mensen lastig door het woud aan informatie nog de bomen te zien. Duurzame bouwmaterialen zijn daarnaast slecht vindbaar in de schappen van de bouwmarkt. En energieadviseurs en aanbieders van bouwmaterialen kunnen vaak niet goed duidelijk maken welke keuzes er zijn. Daar is nog veel werk aan de winkel.”

Naast huiseigenaren zijn woningbouwcorporaties belangrijke potentiele afnemers. Wat kunnen zij betekenen?

“Woningbouwcorporaties zijn belangrijk voor de verspreiding van innovaties. Omdat zij hele woonwijken bezitten, kunnen zij meters maken. Beproefde concepten kunnen via de corporaties op grote schaal worden toegepast. In Flevoland is een kwart van de woningen in het bezit van corporaties. Zij kunnen het proces van duurzaam bouwen en verbouwen dus versnellen.”

Welke rol heeft de overheid bij het duurzaam verbouwen van woningen?

“Met de huidige wet- en regelgeving wordt de bouwsector onvoldoende gestimuleerd om duurzaam en circulair te bouwen en verbouwen. De praktijk dwingt en verleidt nog niet om duurzame keuzes te maken. Aanpassing van wet- en regelgeving kan duurzaam en circulair werken aantrekkelijker maken. Zeker als je de traditionele methodes minder aantrekkelijk maakt. Denk aan het invoeren van CO2-belasting of het verminderen van belasting op circulaire materialen.”

Van afbreken en nieuwbouw verschuift de Nederlandse bouwsector steeds meer naar duurzamere verbouw en renovatie van bestaande huizen. Een belangrijke stimulans is de afspraak op rijksniveau om de huidige woningvoorraad zo aan te passen dat deze aan toekomstige circulaire behoeftes voldoet. Maar wat is circulair bouwen of verbouwen precies?

“Circulair bouwen of verbouwen is materiaalzuinig werken met hoogwaardige materialen en producten die lange tijd mee gaan. In de praktijk betekent dit vooral een keuze tussen twee benaderingen in materiaalgebruik: gebruik zoveel mogelijk bestaande materialen, elementen en producten. Of gebruik anders zoveel mogelijk materialen die milieuvriendelijk zijn. Gebruik de materialen dan zodanig dat ze weer demontabel zijn, voor hergebruik of recycling. Dat geldt ook wanneer iets niet circulair te renoveren of verbouwen valt.”

Aan kennis over en kansen voor een duurzame bouwsector geen gebrek. Wat zie je als grootste uitdaging?

“Er bestaan goede voorbeelden en veelbelovende concepten in de circulaire bouw. Maar onbekend maakt onbemind. De markt, woningcorporaties, overheden en huiseigenaren zijn nog onvoldoende van alle mogelijkheden op de hoogte. Er is meer aandacht en zichtbaarheid nodig, zodat potentiële klanten weten dat iets überhaupt bestaat. Dat betekent dat we succesverhalen gaan vertellen en dat we koplopers en hun projecten zichtbaarder gaan maken. Er zijn al mooie resultaten behaald: in het voortgezet onderwijs doen alle onderwijsniveaus mee. Negentien woningen zijn gescand op kansen voor duurzame en materiaalzuinige renovatie.

Daarna zijn nog zeven huurwoningen gescand om een nog beter zicht te krijgen op waar de kansen liggen. Een Flevolands bouwconsortium en enkele andere bedrijven hebben inmiddels een aanbod heeft ontwikkeld voor particulieren en woningbouwcorporaties. Resultaten om trots op te zijn! Ook zijn de voordelen van duurzaam en circulair bouwen nog beter onder de aandacht te brengen, inclusief de nadelen van traditionele bouw. Daarnaast zou ik graag een aantal pilots en proeftuinen willen ontwikkelen, zodat duurzame woonconcepten concreet worden en mensen het kunnen beleven. Dan komt het voor veel mensen pas goed dichterbij.”

Waarom wil de Natuur en Milieufederatie Flevoland het maximaal duurzaam renoveren van bestaande woningen stimuleren?

“De overgang naar volledige energieneutrale en duurzaam gerenoveerde woningen gaat te traag. In de woningbouw kunnen meer meters gemaakt worden. Snelle en slimme meters. In het klimaatakkoord van Parijs hebben we afgesproken dat we de CO2-uitstoot fors gaan verminderen om de opwarming van de aarde te beperken. Met de huidige snelheid gaan we dat niet halen. Terwijl de opgaves enorm zijn, zeker ook in de bouwsector. Elke dag dat we er niet aan gewerkt hebben, is een dag verloren. Bij veel mensen en partijen is de wil er wel om de bouwsector te verduurzamen. Het is alleen de kunst om hierin met elkaar de weg te vinden. Daarom willen we bedrijven, woningbouwcorporaties, overheden en onderwijs kennis laten delen. En tegelijk willen we het onderwijs uitdagen om met nieuwe ideeën te komen en studenten kennis te laten maken met de praktijk. Alleen met elkaar krijgen we het voor elkaar.”


Hoe komt het dat de transitie zo langzaam gaat?

Dat heeft te maken met vraag en aanbod. Het bedrijfsleven en het onderwijs bepalen het aanbod. Het bedrijfsleven moest al met de energietransitie aan de slag. Daar komen regels voor energiezuinig en materiaalzuinig bovenop. Dat vraagt om veel nieuwe technieken en innovaties. Je ziet dat het bedrijfsleven daar simpelweg geen tijd voor heeft. In de crisisjaren moesten ze overleven om hun hoofd boven water te houden, nu is het overleven om al het werk uit te kunnen voeren. Daarom is het zo belangrijk om het onderwijs nadrukkelijk te betrekken. Daar zijn de handjes die het straks gaan uitvoeren: van timmerman tot architect. Het is cruciaal dat deze generatie kennis over duurzaam bouwen meebrengt. Je merkt dat het onderwijs een enorme informatiebehoefte heeft op dit terrein. Daarin willen we voorzien. En tegelijk is het belangrijk dat de praktijk aansluit bij het onderwijsaanbod.”


Hoe groot is de vraag naar duurzaam verbouwen? Zitten bewoners erop te wachten?

“Bewoners vinden duurzaam wonen en verbouwen over het algemeen best logisch. Zolang de prijs concurrerend en de kwaliteit vergelijkbaar zijn, is er geen weerstand. Huiseigenaren moeten alleen wel op de hoogte zijn van nut en noodzaak van duurzaam verbouwen, zodat ze er bij renovatieplannen naar kunnen vragen. Vervolgens dienen ze het goede aanbod te krijgen. Op al deze fronten gaat het mis. Dat begint bij kennis: het is voor veel mensen lastig door het woud aan informatie nog de bomen te zien. Duurzame bouwmaterialen zijn daarnaast slecht vindbaar in de schappen van de bouwmarkt. En energieadviseurs en aanbieders van bouwmaterialen kunnen vaak niet goed duidelijk maken welke keuzes er zijn. Daar is nog veel werk aan de winkel.”



“Pilots en proeftuinen maken duurzame woonconcepten voor iedereen concreter"

Naast huiseigenaren zijn woningbouwcorporaties belangrijke potentiele afnemers. Wat kunnen zij betekenen?

“Woningbouwcorporaties zijn belangrijk voor de verspreiding van innovaties. Omdat zij hele woonwijken bezitten, kunnen zij meters maken. Beproefde concepten kunnen via de corporaties op grote schaal worden toegepast. In Flevoland is een kwart van de woningen in het bezit van corporaties. Zij kunnen het proces van duurzaam bouwen en verbouwen dus versnellen.”


Welke rol heeft de overheid bij het duurzaam verbouwen van woningen?

“Met de huidige wet- en regelgeving wordt de bouwsector onvoldoende gestimuleerd om duurzaam en circulair te bouwen en verbouwen. De praktijk dwingt en verleidt nog niet om duurzame keuzes te maken. Aanpassing van wet- en regelgeving kan duurzaam en circulair werken aantrekkelijker maken. Zeker als je de traditionele methodes minder aantrekkelijk maakt. Denk aan het invoeren van CO2-belasting of het verminderen van belasting op circulaire materialen.”


Van afbreken en nieuwbouw verschuift de Nederlandse bouwsector steeds meer naar duurzamere verbouw en renovatie van bestaande huizen. Een belangrijke stimulans is de afspraak op rijksniveau om de huidige woningvoorraad zo aan te passen dat deze aan toekomstige circulaire behoeftes voldoet. Maar wat is circulair bouwen of verbouwen precies?

“Circulair bouwen of verbouwen is materiaalzuinig werken met hoogwaardige materialen en producten die lange tijd mee gaan. In de praktijk betekent dit vooral een keuze tussen twee benaderingen in materiaalgebruik: gebruik zoveel mogelijk bestaande materialen, elementen en producten. Of gebruik anders zoveel mogelijk materialen die milieuvriendelijk zijn. Gebruik de materialen dan zodanig dat ze weer demontabel zijn, voor hergebruik of recycling. Dat geldt ook wanneer iets niet circulair te renoveren of verbouwen valt.”


Aan kennis over en kansen voor een duurzame bouwsector geen gebrek. Wat zie je als grootste uitdaging?

“Er bestaan goede voorbeelden en veelbelovende concepten in de circulaire bouw. Maar onbekend maakt onbemind. De markt, woningcorporaties, overheden en huiseigenaren zijn nog onvoldoende van alle mogelijkheden op de hoogte. Er is meer aandacht en zichtbaarheid nodig, zodat potentiële klanten weten dat iets überhaupt bestaat. Dat betekent dat we succesverhalen gaan vertellen en dat we koplopers en hun projecten zichtbaarder gaan maken. Er zijn al mooie resultaten behaald: in het voortgezet onderwijs doen alle onderwijsniveaus mee. Negentien woningen zijn gescand op kansen voor duurzame en materiaalzuinige renovatie. Daarna zijn nog zeven huurwoningen gescand om een nog beter zicht te krijgen op waar de kansen liggen. Een Flevolands bouwconsortium en enkele andere bedrijven hebben inmiddels een aanbod heeft ontwikkeld voor particulieren en woningbouwcorporaties. Resultaten om trots op te zijn! Ook zijn de voordelen van duurzaam en circulair bouwen nog beter onder de aandacht te brengen, inclusief de nadelen van traditionele bouw. Daarnaast zou ik graag een aantal pilots en proeftuinen willen ontwikkelen, zodat duurzame woonconcepten concreet worden en mensen het kunnen beleven. Dan komt het voor veel mensen pas goed dichterbij.”